esr در آزمایش خون چیست؟

در این مطلب، با آزمایش erythrocyte sedimentation rate و رنج نرمال آن، آشنا می‌شویم:

esr در آزمایش خون چیست؟

erythrocyte sedimentation rate یا ESR، آزمایش خونی است که سرعت رسوب گلبول­‌های قرمز (RBC) و درنتیجه التهاب را اندازه‌­گیری می­‌کند. در این آزمایش، نمونه‌خونِ گرفته­‌شده از افراد، مدتی بی­‌حرکت قرار داده می­‌شوند تا گلبول‌­های قرمز شروع به ته‌­نشین شدن کنند که التهاب از دوطریق می‌­تواند این پدیده را تحت تاثیر قرار دهد. از طرفی باعث تجمع این سلول­‌ها درکنارهم و ایجاد توده‌­هایی می‌­شود که نسبت به سلول‌­های منفرد متراکم‌­تر بوده و سریع‌­تر ته‌­نشین می­‌شوند. از طرف دیگر، عفونت یا التهاب مزمن می‌­تواند میزان پروتئین‌­های RBCها را افزایش داده و به‌­تبع چگالی آن­ها را بالا ببرد. این افزایش چگالی سرعت رسوب سلول‌­های قرمز خونی را افزایش می‌­دهد. بنابراین هرچه سرعت رسوب یا ESR بیشتر باشد، التهاب نیز بیشتر است (1،2).

چه­‌موقع نیاز به انجام این آزمایش است؟

پزشک ممکن است درصورت مشاهده یکی از علائم زیر این تست را به ­شما توصیه کند:

• سردرد
• مفاصل سفت، متورم یا دردناک
• درد شانه، گردن یا لگن
• از دست­‌دادن اشتها
• کاهش وزن ناخواسته

درمواردی از آزمایش erythrocyte sedimentation rate درکنار سایر تست­‌ها، برای تشخیص بیماری‌­هایی مانند موارد زیر استفاده می‌­شود:

• عفونت
• سرطان
• آرتریت؛ التهاب رگ‌­های خونی
• لوپوس؛ بیماری خودایمنی که به پوست، مفاصل و سایر قسمت­‌های بدن آسیب می‌زند
• پلی‌میالژیا روماتیکا (Polymyalgia rheumatica)؛ که باعث سفت و دردناک­‌شدن ماهیچه‌­ها می‌­شود
• آرتریت روماتوئید؛ بیماری خودایمنی که در آن سیستم ایمنی به مفاصل حمله می­‌کند
• واسکولیت سیستماتیک؛ التهاب عروق خونی

به­‌علاوه، این آزمایش برای بررسی روند درمان در افراد مبتلا به یکی از بیماری‌­های گفته­‌شده نیز کاربرد دارد (3).

تفسیر نتایج آزمایش

نتایج آزمایش ESR بیانگر فاصله ایجادشده بین فاز شفاف روی تیوب نمونه خون و گلبول‌­های قرمز ته‌­نشین‌شده پس از یک ساعت، است که به­‌شکل میلی­‌متر بیان می‌­شود. رنج نرمال در افراد مختلف به شرح زیر است:

– مردان کمتر از 50 سال 0-15 mm/hour

– مردان بالای 50 سال 0-20 mm/hour

– خانم‌­های کمتر از 50 سال 0-20 mm/hour

– خانم­‌های بالاتر از 50 سال 0-30 mm/hour

– کودکان 0-10 mm/hour

درصورتی­‌که نتایج آزمایش بیش از 100mm/hour باشد، به­‌معنای درگیری فرد با بیماری حادی مانند سرطان، دیابت یا بیماری­‌های قلبی‌­عروقی است (2،3).

سطح بالای ESR

درصورتی­‌که مقادیر این فاکتور از رنج نرمال بیشتر شود، ممکن است یکی از شرایط زیر مطرح باشد:

• بیماری­‌های التهابی سیستمیک (گسترده) یا موضعی
• آسیب‌­های بافتی یا ایسکمی (خون‌­رسانی ناقص به بافت)
• ضربه
• انواعی از سرطان‌­ها ازجمله لنفوم و میلوم
• افزایش سن
• بارداری
• کم­‌خونی
• بیماری کلیوی
• دیابت
• بیماری قلبی
• بیماری‌­های خونی یا عروقی
• واسکولیت؛ التهاب عروق خونی
• چاقی
• بیماری تیرویید (2)

سطح پایین ESR

عوامل زیر می‌­توانند باعث کاهش سرعت رسوب سلول­‌های قرمز خونی شوند:

• نارسایی احتقانی قلب (CHF)
• هیپوفیبرینوژنمی، کاهش فیبرینوژن خون
• سطح پایین پروتئین پلاسما، که ممکن است در رابطه با بیماری کبد یا کلیوی رخ دهد
• لکوسیتوز، یا تعداد بالای گلبول‌­های سفید خون
• پلی­‌سیتمی ورا، نوعی اختلال مغز استخوان که منجر به تولید گلبول‌های قرمز اضافه می­‌شود
• کم‌خونی داسی­‌شکل، بیماری ژنتیکی که بر گلبول­‌های قرمز تأثیر می­‌گذارد (2)

درنظر داشته‌­باشید که آزمایش ESR اختصاصی و مربوط به یک بیماری مشخص نمی­‌باشد، بلکه به پزشک در تشخیص وضعیت التهابی بدن فرد و تعیین تست­‌های موردنیاز بعدی کمک می­‌کند. آزمایش‌­های مکمل بعدی برای تشخیص علت دقیق التهاب ایجادشده انجام می­‌شوند.

منابع:

1. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/sed-rate/about/pac-20384797

2. https://www.healthline.com/health/esr#overview

3. https://www.webmd.com/a-to-z-guides/your-sedimentation-rate