آیا بالابودن آنزیم­ های کبدی در بارداری خطرناک است؟

در این مقاله، با آنزیم‌های کبدی در بارداری و خطرات بالابودن آن‌ها، آشنا می‌شویم:

کبد یکی از اندام‌­های حیاتی بدن است که وظایف متعددی برعهده دارد، ازجمله ساخت پروتئین­‌ها، ذخیره ویتامین‌­ها و آهن، حذف موادسمی از بدن و تولید صفرا. در دوران بارداری، بسیاری از ترکیبات مرتبط با کبد به­‌واسطه شرایط ویژه بدن مادر، دست‌خوش تغییر می­‌شوند که امری طبیعی است، اما باید سطح تعدادی از آنزیم­‌ها در محدوده نرمال باقی بماند و افزایش یا کاهش ناگهانی آن­‌ها، نیازمند پیگیری­ است. در ادامه آنزیم­‌های مربوط به هردوگروه را بررسی می­‌کنیم:

1. آلکالین فسفاتاز

alkaline phosphatase که به‌­اختصار ALP نامیده می­‌شود، آنزیمی است که در سراسر بدن وجود دارد اما عمدتا در کبد، استخوان‌­ها، دستگاه گوارش و کلیه­‌ها دیده می­‌شود. زمانی­‌که کبد دچار آسیب می‌­شود، ممکن است این آنزیم به درون خون نشت پیدا کرده و سطح آن در این محیط بالا رود. رنج دقیقی برای تعیین آلکالین فسفاتاز نرمال درخون وجود ندارد و این بازه می­‌تواند در آزمایشگاه­‌های مختلف متفاوت باشد اما به­‌طور معمول رنج 44 تا 147 واحد در لیتر، طبیعی درنظر گرفته می­‌شود (6,7,8).

آیا بالا بودن مقادیر آلکالین فسفاتاز در بارداری خطرناک است؟

سطح ALP درطول بارداری ممکن است تا دوبرابر ماکسیمم گفته­‌شده افزایش پیداکند که طبیعی است و جای نگرانی وجود ندارد. اما گاهی این فاکتور به­‌طرز عجیب و شدیدی بالا می‌­رود که می‌­تواند درمواردی با سندرم HELLP، کلستاز داخل کبدی و بیماری‌­های کبدی و استخوانی مرتبط ­باشد. گرچه برای تشخیص­ وضعیت مادر و جنین نمی­‌توان فقط به افزایش­ چندین‌­برابری این فاکتور اتکا کرد و نیاز است فاکتور­های متفاوتی درنظر گرفته شوند (1،2،3).

2. آنزیم­‌های آمینوترنسفراز

آلانین آمینوترنسفراز (ALT) و آسپارتات آمینوترنسفراز (AST) آنزیم­‌هایی هستند که عمدتا در کبد وجود دارند و به متابولیسم موادغذایی و تولید انرژی کمک می‌­کنند. زمانی‌­که کبد دچار آسیب یا التهاب می­‌شود این آنزیم­‌ها همانند آلکالین فسفاتاز وارد خون شده و سطح آن‌­ها در این بخش بالا می‌­رود. بنابراین اندازه‌­گیری سطح این دو آنزیم در خون از تست‌­های اولیه‌­ای است که به پزشک در بررسی عملکرد کبد یا تعیین عامل مشکل ایجاد­شده در این اندام کمک می­‌کند. رنج نرمال برای AST و ALT به‌­ترتیب 8-33 U/L و 7-56 U/L درنظر گرفته می­‌شود که وابسته به فاکتور­های متعددی ازجمله سن، جنسیت، وزن و نژاد افراد می­‌تواند متفاوت باشد. (ALT و AST به ترتیب با نام‌­های serum glutamic-pyruvic transaminase (SGPT) و serum glutamic-oxaloacetic transaminase (SGOT) نیز شناخته می­‌شوند) (4،5,6,7,8)

آیا بالا بودن مقادیر آنزیم‌­های آمینوترنسفراز در بارداری خطرناک است؟

فعالیت این دو آنزیم در دوران بارداری با شرایط عادی تفاوت چندانی ندارد؛ بنابراین سطح آن­‌ها درخون باید در رنج طبیعی گفته­‌شده باقی بماند (1). افزایش مقادیر این دو فاکتور می‌­تواند به دلایل زیر رخ دهد:

• آسیب ناشی از مصرف مشروبات الکلی
• کبد چرب
• هپاتیت؛ التهاب کبد
• سیروز؛ زخم کبدی
• مصرف داروهایی که برای کبد سمی می­‌باشند
• تومور یا سرطان کبد
• ایسکمی کبد؛ خون‌­رسانی ناقص به کبد و درنتیجه مرگ بخش‌­هایی از بافت کبدی
• هموکروماتوز؛ تجمع آهن در بدن
• مونونوکلئوز
• شرایط ژنتیکی خاص که کبد را تحت‌­تاثیر قرار می­دهند (6,7,8)

در مواردی ممکن است فرد باردار درگیر بیماری­‌های کبدی شود که معمولا در چند گروه بررسی می­‌شوند:

1. بیماری­‌های کبدی که مختص دوران بارداری هستند (1،9)

– acute fatty liver of pregnancy (AFLP): کبدچرب حاد بارداری، یک وضعیت اورژانسی است که با اختلال عملکرد کبد همراه است و می­‌تواند منجر به عوارضی برای جنین و مادر شود. زایمان سریع مراقبت‌­های لازم برای دستیابی به بهبودی کامل مادر لازم است (9).

– intrahepatic cholestasis of pregnancy (ICP): کلستاز وضعیتی است که باعث اختلال در ترشح صفرا از سلول­‌های کبدی می­‌شود. درنتیجه این ترکیب در کبد انباشته شده و عملکرد آن را مختل می­‌کند (13).

– eclampsia؛ hemolysis and elevated liver enzymes and low platelets (HELLP) syndrome: پره اکلامپسی یک عارضه بارداری است و معمولا بعد از 20 هفته بارداری در خانم­‌ها ظاهر می­‌شود. این عارضه با فشارخون بالا است که اغلب از نشانه­‌های آسیب به کبد یا کلیه‌­ها می­‌باشد. سندرم HELLP (همولیز، افزایش آنزیم­‌های کبدی، کاهش پلاکت‌­ها) معمولا همراه با Preeclampsia و در مواردی به‌­شکل مستقل رخ می­‌دهد. (10،11)

2. بیماری­‌هایی که احتمال وقوع آن­ها با بارداری تشدید می­‌شود: تغییرات فیزیولوژیکی در دوران بارداری می­‌توانند احتمال وقوع تعدادی از بیماری­‌های کبدی را افزاش دهند؛ مانند:

– Gallstone ؛ سنگ کیسه صفرا

– vascular diseases؛ بیماری‌­های عروقی

3. بیماری‌­هایی که ممکن است در شرایط عادی و عدم بارداری نیز رخ دهند. (1)

درنهایت برای تفسیر صحیح نتایج آزمایش‌­های کبدی و بررسی اختلالات ممکن، نیاز است باپزشک مربوطه مشورت کنید.

منابع:

1. UpToDate: Approach to evaluating pregnant patients with elevated liver biochemical and function tests

2. https://academic.oup.com/rheumatology/article/47/4/554/1791536

3. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34540438/

4. https://www.healthline.com/health/alt

5. https://www.healthline.com/health/sgot-test

6. https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/22028-alanine-transaminase-alt

7. https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/22147-aspartate-transferase-ast#test-details

8. https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/22029-alkaline-phosphatase-alp#:~:text=phosphatase%20(ALP)%3F-,Alkaline%20phosphatase%20(ALP)%20is%20an%20enzyme%20that's%20found%20throughout%20your,body%20that%20have%20important%20functions.

9. https://emedicine.medscape.com/article/188143-overview

10. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/preeclampsia/symptoms-causes/syc-20355745#:~:text=Preeclampsia%20is%20a%20pregnancy%20complication,blood%20pressure%20had%20been%20normal.

11. https://emedicine.medscape.com/article/188143-overview#a5

12. UpToDate: Acute fatty liver of pregnancy

13. https://medlineplus.gov/genetics/condition/intrahepatic-cholestasis-of-pregnancy/#:~:text=Intrahepatic%20cholestasis%20of%20pregnancy%20is,the%20liver%2C%20impairing%20liver%20function.