آزمایش مغز استخوان چرا انجام میشود؟

آزمایش مغز استخوان چیست و چرا انجام می‌شود؟ در این مقاله می‌خوانیم:

آزمایش مغز استخوان (bone marrow) شامل دو آزمایش آسپیراسیون و بیوپسی است که معمولا همراه­­ باهم انجام می­‌شوند. مغز استخوان بافتی نرم و اسفنجی است که داخل اکثر استخوان‌­های بزرگ وجود دارد و انواع سلول­‌های خونی شامل گلبول‌­های قرمز، سفید و پلاکت‌­ها را تولید می‌­کند. در آزمایش آسپیراسیونِ مغز استخوان با سوزنی، مایع مربوط به این بافت خارج شده و مورد بررسی قرار می‌گیرد؛ درحالی‌که در بیوپسی بخش کوچکی از خودِ بافت مدنظر است. اغلب هردو نمونه از پشت استخوان لگن گرفته می­‌شوند (1).

آزمایش مغز استخوان چرا انجام میشود؟

این تست اطلاعات خوبی دررابطه با وضعیت مغز استخوان و سلول­‌های خونی به پزشک می­‌دهد و ممکن است با اهداف زیر انجام شود:

• تشخیص بیماری یا وضعیتی که باعث درگیری مغز استخوان/ سلول­‌های خونی می­‌شود
• تعیین مرحله‌­ای از بیماری که فرد در آن قرار دارد و میزان پیشرفت اختلال
• بررسی سطح آهن که آیا کافی است یاخیر
• ارزیابی روند درمان
• تب بی‌­دلیل

بررسی بافت bone marrow می­‌تواند در شرایط مختلفی کمک‌­کننده باشد، ازجمله:

• کم خونی
• وضعیتی که در آن، انواع خاصی از سلول‌­های خونی به‌­میزان بسیار کم یا زیاد تولید می‌­شوند مانند لکوپنی، لکوسیتوز، ترومبوسیتوپنی، ترومبوسیتوز، پان‌سیتوپنی و پلی‌سیتمی.
• سرطان‌­های خون یا مغزاسخوان، شامل لوسمی، لنفوم و مولتیپل میلوما
• سرطان‌­هایی که از ناحیه دیگری مانند سینه به مغزاستخوان گسترش یافته‌­اند
• هموکروماتوز، نوعی اختلال ژنتیکی که با تجمع آهن در خون همراه است
• تب­ با منشا ناشناخته (2)

مراحل انجام آزمایش

1. ازشما خواسته می‌­شود لباس خود را دربیاورید ومعمولا لباس جایگزینی برای پوشیدن داده می­‌شود.

2. نحوه نشستن یا درازکشیدن شما، وابسته به استخوان مدنظری است که قرار است از آن نمونه گرفته شود و توسط پزشک تعیین می­‌شود. برای مثال اگر نمونه‌­گیری از استخوان لگن باشد، نیاز است به پهلو یا شکم دراز بکشید.

3. پوست محل بیوپسی، ضدعفونی می­‌شود.

4. فرد ارائه‌­دهنده مراقب­ت‌های بهداشتی، داروی بی­حسی موضعی را به شما تزریق می­‌کند که باعث احساس سوزش مختصری می‌­شود.

5. برشی کوچک در محل بیوپسی ایجاد شده و سوزن از طریق آن وارد مغز استخوان می‌­شود.

6. معمولا درمرحله اول، آسپیراسیون مغز استخوان صورت می­‌گیرد؛ بدین ترتیب که با استفاده از سوزن، نمونه مایع کوچکی از سلول‌­های این بافت تهیه می‌­شود. احساس فشار در ناحیه­‌ای که سوزن به استخوان فشار وارد می‌­کند، طبیعی است و زمانی‌که نمونه مغز استخوان برداشته می‌­شود، احساس کشش مختصری خواهید داشت.

7. بخش کوچک و جامدی از مغز استخوان با استفاده از یک سوزن توخالی مخصوص، برداشته می­‌شود که بیوپسی هسته­‌ای نام دارد.

8. سوزن خارج شده و به مدت چند دقیقه به ناحیه بیوپسی فشار وارد می‌­شود تا از ادامه خون‌­ریزی جلوگیری شود.

9. از باند یا پانسمان استریل برای پوشش محل برش داده­‌شده، استفاده می­‌شود.

10. نمونه‌­های گرفته‌­شده برای آزمایشگاه ارسال می‌­شوند. (3)

تفسیر نتایج

نمونه­‌های گرفته‌­شده به آزمایشگاه فرستاده شده و درآنجا توسط متخصص پاتولوژیست یا هماتولوژیست، ارزیابی می‌­شوند. مغزاستخوان شما ازنظر سلامتی و تعداد سلول‌­هایی که می‌­سازد بررسی می‌­شود و نتایج آزمایش به پزشک در موارد زیر کمک می­‌کند:

• تایید یا رد تشخیص انجام‌­شده برای یک بیماری
• تعیین میزان پیشرفت بیماری
• ارزیابی میزان موثر بودن درمان

درصورت غیرطبیعی بودن نتایج، ممکن است نیاز به آزمایش‌­های بیش­تری باشد یا متخصص مربوطه، گزینه­‌های درمانی ممکن را با شما درمیان بگذارد (1،4).

منابع:

1. https://www.webmd.com/a-to-z-guides/bone-marrow-aspiration-biopsy

2. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/bone-marrow-biopsy/about/pac-20393117

3. https://www.hopkinsmedicine.org/health/treatment-tests-and-therapies/bone-marrow-biopsy

4. https://medlineplus.gov/lab-tests/bone-marrow-tests/